Такаванне савукоў-луткоў: цуд на Свіслачы

Дакументацыйныя здымкі і відэа

Калі нейкая твая мара здзяйсняецца, то гэта дзіўнае адчуванне, да якога немагчыма прызвычаіцца. Не толькі таму, што гэта яркія і моцныя ўражанні, якія атрымліваеш пад час здзяйснення, але і пэўна таму, што адбываецца гэта рэдка, часам 1-2 разы ў год. Так атрымалася сёлета і з такаваннем савукоў-луткоў (Mergellus albellus).

Пасля даволі блізкіх і амаль штодзённых сустрэч з гэтымі птушкамі, самцоў якіх бясспрэчна можна лічыць марай для любога дызайнера - настолькі спалучэнне белага, чорнага і шэрага ў іх прадумана, я марыў убачыць як яны такуюць. Але нават калі адзіны самец, якога я бачыў пад час зімоўкі на Нёмане, плаваў побач з 2-3 самкамі, то нічога цікавага паміж імі не адбывалася і здзяйсненне маёй мары адкладвалася ў нейкую будучыню...

І вось мы стаім з калегай на беразе Свіслачы каля месца, дзе яна ўпадае ў Нёман. Свіслач амаль цалкам вызваліся ад ільда, не вельмі шырокая палоска якога застался пад супрацьлеглым берагам. Там і плаваюць 10, а хутчэй 5 пар (бо 5 самцоў і 5 самак) савука-лутка. І не проста плаваюць, а дэманструюць адно аднаму (а заадно і нам!) свае шлюбныя танцы - такуюць! Часам іх такаванне - а менавата частка, якую я называю 'даганялкі', вельмі нагадвае такаванне вялікіх савукоў (Mergus merganser): тыя ж рэзкія і хуткія прабежкі па вадзе как адагнаць ці пераследаваць іншага савука і якія прыпыняюцца таксама нечакана, як і пачынаюцца:

Але ўсё іншае ўжо не нагадвала большых памерамі і далёкіх крэўных. Аказалася, што вялікія памерам чубы маюць і выкарыстоўваюць у савукоў-луткоў самцы. Прычым могуць падымаць чуб альбо ўвесь, або толькі яго пярэднюю, над самай дзюбай, частку. І хаця тое ж (падняць пер'е над дзюбай) прабуюць часам зрабіць і самкі, ніякага параўнання з шыкоўнай шэвелюрай самкі вялікага савука гэта не вытрымлівае.

Птушкі шмат перасоўваліся і дзякуючы здымкам у розных ракурсах я заўважыў цікавую дэталь, пра якую раней не здагадваўся:  галава самцоў спераду, дзе чорныя палоскі ідуць вертыкальна праз вочы і ззаду, калі чуб складзены, паўтараюць гэты ж малюнак на патыліцы, выглядаюць вельмі падобна. І можа сэнс гэтага ў тым, каб супернік(і) ззаду і драпежнік думалі, што птушка іх бачыць (і не баіцца?) - тады і нападаць на яе сэнсу мала.

Тым не менш, прыкладна праз 5 хвілін качкі нечага спалохаліся і ўсе раптоўна адляцелі. Але яркія ўражанні ад іх такавання засталіся. Час задумваць наступную мару.

Гродзенскі раён, 13-03-2026

Аўтар - Дзьмітры Вінчэўскі